Mua shop lần đầu: bắt đầu từ đâu cho khỏi tiếc tiền
Người mua shop lần đầu thường rơi vào một trong hai kiểu. Kiểu thứ nhất mua một món rẻ nhất cho có, đeo vài hôm thấy chẳng khác gì rồi bỏ. Kiểu thứ hai nghe tư vấn một hồi rồi mua một bộ đủ thứ, về nhà không biết bày đâu.
Cách tránh cả hai khá đơn giản: bắt đầu bằng một món, một mức tiền đã định trước, và biết rõ mình mua vì lý do gì.
Trả lời một câu trước khi bước vào cửa hàng
Câu đó là: mình mua món này để dùng hay để tin?
- Mua để dùng — đeo mỗi ngày, đặt lên bàn làm việc, bày ở phòng khách. Lúc này tiêu chí là bền, vừa tay, hợp mắt, hợp chỗ.
- Mua để tin — mong một điều gì đó. Lúc này nên tự đặt một giới hạn tiền, vì đây chính là chỗ người bán có thể đẩy giá bằng câu chuyện.
Phần lớn người mua có cả hai lý do, và điều đó bình thường. Chỉ cần biết tỉ lệ của mình để không bị dẫn đi quá xa.
Món đầu tiên nên là món gì
Ba gợi ý thực tế cho người mới:
- Một chuỗi hạt hoặc vòng tay — dùng hằng ngày, dễ cảm nhận, giá dễ chịu, và nếu không thích thì cũng không chiếm chỗ trong nhà.
- Một món nhỏ để bàn — nhìn thấy mỗi ngày, không cần chỗ rộng, dễ đổi vị trí.
- Một món có chức năng thật — đèn muối, chậu cây, bát thuỷ tinh đựng đồ. Đẹp thì đẹp mà không thích nữa vẫn dùng được.
Điều nên tránh ở lần đầu: tượng lớn, bộ nhiều món, và hàng đắt tiền. Cả ba đều khó đổi ý và khó bán lại.
Đặt ngân sách trước, và nói ra
Nói thẳng mức tiền của mình ngay từ đầu giúp cả hai bên: người bán khỏi mất công giới thiệu món ngoài tầm, mình khỏi rơi vào thế phải từ chối một món vừa được khen là hợp với mình.
Một câu dùng được: "Em có khoảng chừng này, cho anh chị xem vài món trong tầm đó." Người bán tử tế sẽ làm đúng vậy. Người cố đẩy lên mức cao hơn sau khi đã nghe con số thì đó là thông tin về cửa hàng.
Bốn câu hỏi trước khi trả tiền
- Món này chất liệu gì, có xử lý gì không (nhuộm, ép, tẩm, mạ)?
- Có nhận đổi trả không, trong bao nhiêu ngày, điều kiện thế nào?
- Nếu mang đi kiểm mà khác mô tả thì xử lý ra sao?
- Giá này dựa trên cơ sở nào — chất liệu, tay nghề, hay độ hiếm?
Rồi ghi lại câu trả lời, ít nhất bằng một tin nhắn. Thoả thuận miệng ở quầy sau một tuần là chuyện hai bên nhớ khác nhau.
Ba câu nói nên dừng lại một nhịp
- "Món này hợp mệnh anh chị lắm" — nói trước cả khi hỏi tuổi thì câu đó không dựa trên gì.
- "Không đeo cái này thì năm nay khó" — gieo nỗi lo rồi bán cách giải. Đây là chiêu cũ nhất trong nghề.
- "Càng đắt càng linh" — giá phản ánh chất liệu, tay nghề và độ hiếm, không phản ánh thứ gì khác.
Không câu nào chứng minh người bán gian. Chúng chỉ là dấu hiệu nên hỏi thêm một câu nữa trước khi quyết.
Đi cùng người khác: ai quyết cái gì
Rất nhiều lần mua hớ xảy ra khi đi hai người mà không ai chốt trước vai của mình. Người đi cùng khen một câu, người bán tiếp lời, và món hàng ngoài tầm tiền bỗng thành hợp lý.
- Chốt trước khi vào: ai là người trả tiền thì người đó quyết cuối cùng.
- Người đi cùng giữ vai hỏi khó: hỏi về chất liệu, đổi trả, giá — dễ hỏi hơn khi mình không phải người đang thích món đó.
- Thấy phân vân thì ra ngoài uống nước mười phút. Món đáng mua sau mười phút vẫn đáng mua.
Khi người bán không trả lời được
Không phải người bán nào cũng biết hết, nhất là ở cửa hàng có nhiều nhân viên. Không biết mà nói thẳng "để em hỏi lại chủ" thì đó là dấu hiệu tốt. Đáng ngại là kiểu trả lời vòng sang chuyện khác: hỏi chất liệu thì nói về ý nghĩa, hỏi giá thì nói về duyên.
Gặp kiểu đó, cách gọn nhất là xin số rồi nhắn tin hỏi lại. Câu trả lời bằng văn bản vừa rõ hơn vừa là thứ giữ được.
Mua online thì khác gì
Không cầm được hàng nên phải bù bằng thông tin:
- Xin một đoạn quay tay cầm món đồ xoay đủ mặt dưới ánh sáng ban ngày, kèm tờ giấy ghi ngày hôm đó.
- Xem ảnh mặt đáy, cạnh và lỗ khoan — chỗ hay lộ nhất mà tin rao hay bỏ qua.
- Chọn cách thanh toán cho phép kiểm hàng trước, hoặc qua bên trung gian giữ tiền.
- Giữ toàn bộ trao đổi. Đó là thứ duy nhất dùng được nếu hàng về không giống mô tả.
Mang về nhà rồi làm gì
Không cần nghi thức phức tạp. Ba việc gọn: lau sạch bằng khăn mềm, chọn chỗ đặt hoặc đeo thử vài ngày xem có vướng không, và chụp ảnh sáu mặt cùng giữ hoá đơn. Bộ ảnh đó mất năm phút mà dùng được khi cần đổi trả hoặc khi sau này muốn bán lại.
Nếu muốn làm một nghi thức nào đó theo tín ngưỡng của mình thì cứ làm — chỉ nên cảnh giác với dịch vụ tính phí cao kèm lời hứa về tài lộc.
Sau món đầu tiên
Đợi ít nhất vài tuần trước khi mua món thứ hai. Khoảng thời gian đó cho biết mình có thật sự dùng món đầu không, hay nó đã nằm im từ ngày thứ ba. Câu trả lời ấy đáng giá hơn mọi lời tư vấn, và nó quyết định hướng đi tiếp: mua thêm, hay dừng lại và thấy vậy là đủ.
Tóm lại
Một món, một mức tiền định trước, bốn câu hỏi ở quầy và một bộ ảnh khi mang về. Tránh tượng lớn và bộ nhiều món ở lần đầu, chờ vài tuần rồi hẵng tính món thứ hai. Cách này ít tốn và giữ được sự thích thú — thứ mà mua vội thường làm mất.